Filosofie is interesse

“Ik ben gewoon pragmatisch”, hoor ik mensen weleens zeggen. Waarschijnlijk niet toevallig tegen mij. “Wat kun je met filosofie?”, “Filosofie is zo zweverig” en “Filosofie is vaag” passen ook in dit rijtje. Het zijn uitingen van de tirannie van de middelmaat, waarvoor niemand die een keer het denken heeft geproefd, zal zwichten, aldus de …

Verder lezen →

De tolerantieparadox

Stel je eens een groepsoverleg voor waarin een besluit moet worden genomen. Je bent het om principiële redenen oneens met een voorstel.
Je houdt van tolerantie. Je vindt het een belangrijke waarde. Ook om zelf toe te passen. Niet alleen om van anderen te ontvangen en niet alleen als abstract ideaal. Als je instemt met …

Verder lezen →

Is Jan een waarheidspreker?

Filosoof Jan Bor zoekt sinds 1970 naar een moderne invulling van spiritualiteit. In zijn boek OnZen richt Jan zich tot zijn (oude) zenboedhistische vrienden en schrijft: Oude makkers, doe je pijen maar uit en doe een gewoon pak aan. Laat weer haar op je kale schedels groeien, of knip je al te lange goeroeharen

Verder lezen →

Intuïties die deugen

Een tram rijdt met hoge snelheid op een spoor. Daarop liggen vijf mensen vastgebonden. De tram rijdt op hen af. Jij staat op een afstand van de tram naast een hendel. Als je de hendel overhaalt, wisselt de tram van spoor.
Op dat andere spoor ligt één persoon vastgebonden. In dit denkexperiment zijn er twee …

Verder lezen →

Banale helden?

Marianne Vaatstra werd in 1999 op zestienjarige leeftijd verkracht en vermoord. De dader bleek geen stoornis te hebben. Dat ‘normale mensen’ buitengewoon kwade handelingen kunnen verrichten is een les die filosofe Hannah Arendt trok na het bijwonen van het proces tegen oorlogsmisdadiger Adolf Eichmann. Ook Eichmann had geen stoornis. Is het omgekeerde ook waar? Zijn …

Verder lezen →

Kahnemans conclusie

Van Daniel Kahneman werd in 2011 het boek Ons feilbare denken gepubliceerd, de vertaling van Thinking, fast and slow. Het beschrijft Kahnemans inzichten in oordeels- en besluitvorming op basis van decennia psychologisch onderzoek. In 2002 ontving Kahneman de Nobelprijs voor de Economie voor zijn onderzoek met Amos Tversky naar hoe mensen denken en …

Verder lezen →

Dankbaar voor alles?

Kunnen wij – die leven in een tijd die volgens Nietzsche werd ingeluid door ‘de dood van God’ – nog dankbaar zijn? Dankbaar voor andere dingen dan die we van iemand krijgen en die we graag willen hebben. Denk aan dankbaarheid bij de geboorte van een kind, verwondering over hoe inventief mensen kunnen zijn of …

Verder lezen →

Vergeving als ingewikkeld cadeau

Emotionele explosies van naasten zouden geëxcuseerd kunnen worden. Sommigen mensen zijn door omstandigheden slaaf geworden van hun passies. Uit begrip kun je moeilijk gedrag verontschuldigen. Maar als je dat gedrag vergeeft, wat doe je dan? Literatuur over vergeving maakt vaak onderscheid tussen verontschuldiging en vergeving. Dit onderscheid laat zien dat vergeving een ingewikkeld moreel cadeau …

Verder lezen →

Voor-oordeel met kritische functie

In de talkshow Jinek van 6 augustus 2015 zegt Eva Jinek dat zij geschokt is door een opmerking van rechter Jacqueline Dubois. Dubois verwees in het tv-programma Kijken in de ziel naar een enquête onder rechters. Daarin komt de vraag voor of je als rechter liever aardig of rechtvaardig gevonden wilt worden. Ze vond het …

Verder lezen →

Oordeel als volwaardige kennisvorm

Vanaf de Griekse oudheid worden kennis (episteme) en mening (doxa) scherp van elkaar onderscheiden. Kennis is tijdloos en noodzakelijk waar. Kennis biedt inzicht in oorzaken en verklaart waarom zaken het geval zijn. Meningen worden geassocieerd met denkbeelden die gebonden zijn aan een standpunt. Zijn meningen of oordelen eigenlijk inferieur aan kennis …

Verder lezen →